Polacy są zdezorientowani w kwestiach transformacji energetycznej. Wielu z nich nie potrafi ocenić prawdziwości informacji o samochodach elektrycznych, energetyce wiatrowej czy kosztach odnawialnych źródeł energii. Tymczasem w krajowej debacie publicznej, również w przekazach polskich polityków, pojawiają się narracje zbieżne z rosyjską propagandą. Wykorzystują one obawy o ceny energii, miejsca pracy i suwerenność, podważając zaufanie do transformacji energetycznej. To z kolei może sprzyjać interesom Rosji, której zależy na utrzymaniu znaczenia paliw kopalnych. Takie wnioski płyną z najnowszego raportu „Dezorientacja klimatyczna”, przygotowanego przez Instytut Spraw Publicznych, Fundację „Przeciwdziałamy Dezinformacji” – FakeNews.pl oraz Fundację Climate&Strategy.
Polacy zdezorientowani. Spory o transformację energetyczną stają się paliwem dla dezinformacji
Na potrzeby raportu przeprowadziliśmy badanie opinii na ogólnopolskiej próbie 1000 respondentów, sprawdzając wiedzę Polaków o klimacie i energetyce oraz ich podatność na dezinformację. Równolegle przeanalizowaliśmy blisko 15 tys. artykułów i wpisów opublikowanych od stycznia 2025 r. do sierpnia 2026 r. w 13 rosyjskich mediach głównego nurtu oraz na polskojęzycznym Facebooku, X, TikToku i Telegramie. Celem analizy było ustalenie, jakie narracje dezinformacyjne występują w rosyjskich mediach i w jakim stopniu znajdują one odzwierciedlenie w polskiej debacie publicznej.
Pierwsza część publikacji przedstawia wyniki badania ankietowego poświęconego dezinformacji internetowej na temat zmiany klimatu i transformacji energetycznej. Celem badania było ustalenie, w jakim stopniu Polki i Polacy interesują się klimatem, energetyką i polityką klimatyczną, co o nich wiedzą i czy mają świadomość istnienia dezinformacji w tym obszarze, jednocześnie zaś – jakie są warunki jej rozprzestrzeniania się w polskim społeczeństwie. Zbadaliśmy również, jak osoby badane postrzegają skalę, źródła i charakter dezinformacji, reakcje odbiorców na kontakt z fałszywymi przekazami oraz sposoby weryfikowania treści, a także zaufanie do źródeł informacji i wiarygodność osób publicznych. Istotną częścią analizy było rozpoznanie potrzeb edukacyjnych: kompetencji wymagających wzmocnienia, preferowanych form edukacji i najbardziej zaufanych edukatorów.
Druga część raportu zawiera analizę, jak przekazy głównych rosyjskich mediów na temat zmiany klimatu i energetyki rezonują w polskiej przestrzeni informacyjnej. Punktem wyjścia był przegląd dotychczasowych badań, który wskazał, że zagadnienie to pozostaje stosunkowo słabo rozpoznane. Następnie wytypowaliśmy trzynaście czołowych rosyjskich mediów, państwowych i prywatnych, oraz zbadaliśmy ich publikacje z okresu od stycznia 2025 do sierpnia 2026 roku. Przeprowadziliśmy najpierw analizę wstępną, a następnie pogłębioną, wykorzystując narzędzie analityczne Storyzy. Zidentyfikowane w ten sposób narracje posłużyły do opracowania polskojęzycznej kwerendy, za pomocą której przeanalizowaliśmy treści publikowane na Facebooku, X (dawniej Twitter), TikToku i Telegramie, by ustalić, które rosyjskie przekazy mają swoje odpowiedniki w Polsce oraz jakie są między nimi podobieństwa i różnice.
Na podstawie wyników obu części raportu sformułowaliśmy rekomendacje, które kierujemy przede wszystkim do polityków – zarówno obozu rządzącego, jak i opozycji – oraz do administracji publicznej szczebla centralnego i samorządowego. Mogą one również stanowić punkt wyjścia działań podejmowanych przez przedstawicieli mediów publicznych i prywatnych, organizacji pozarządowych i środowiska akademickiego w Polsce.
Autorzy i autorki publikacji: Paweł Cymbor, Julia Dobrowolska, Małgorzata Kopka-Piątek, dr Jacek Kucharczyk, dr Agnieszka Liszka-Dobrowolska, dr Justyna Orłowska, Anna Siewiorek, Mateusz Zadroga.
Raport powstał w ramach programu „Budowanie wiedzy w zakresie przeciwdziałania dezinformacji”, finansowanego ze środków Ministerstwa Cyfryzacji. Publikacja wyraża jedynie poglądy autorów i nie może być utożsamiana z oficjalnym stanowiskiem Ministerstwa Cyfryzacji.
