13 stycznia do Kancelarii Prezydenta Karola Nawrockiego trafiła ustawa budżetowa na rok 2026. Głowa państwa ma teraz 7 dni na jej podpisanie lub skierowanie do Trybunału Konstytucyjnego. W mediach społecznościowych pojawiły się sugestie, jakoby brak podpisu mógł doprowadzić do wcześniejszych wyborów parlamentarnych. W artykule wyjaśniamy, że Konstytucja nie przewiduje takiej konsekwencji.
Prowizorium budżetowe a przedterminowe wybory
Eksperci o prowizorium budżetowym
Przywołane przepisy jednoznacznie interpretują eksperci. Wojciech Hermeliński, sędzia Trybunału Konstytucyjnego w stanie spoczynku, potwierdza, że w przypadku skierowania ustawy do TK do czasu wydania wyroku państwo działa na podstawie prowizorium budżetowego, czyli projektu, który został przedstawiony Sejmowi przez rząd. W przypadku, gdy TK wyda orzeczenie o niezgodności ustawy z Konstytucją, rząd powinien niezwłocznie przygotować projekt nowelizacji ustawy budżetowej, eliminujący niezgodne zapisy. Nie wiąże się to jednak z przedterminowymi wyborami, a tylko koniecznością poprawy zapisów budżetowych.
Z kolei jak tłumaczy prof. Ryszard Piotrowski, konstytucjonalista z Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego, skrócenie kadencji Sejmu może nastąpić tylko wtedy, kiedy prezydent nie otrzyma w terminie projektu ustawy budżetowej do podpisania. A jak wiemy, nastąpiło to 13 stycznia tego roku. Dlatego już wiadomo, że przesłanka do przedterminowych wyborów nie została spełniona.
Dwa lata temu, ówczesny prezydent Andrzej Duda, odnosząc się do sugestii rozpisania nowych wyborów w przypadku braku podpisu ustawy budżetowej do TK, jednoznacznie stwierdził:
Nawet skierowanie budżetu do TK absolutnie nie powoduje żadnych przedterminowych wyborów.
Prezydent Andrzej Duda dwukrotnie skierował do TK w trybie kontroli następczej ustawy budżetowe lub jej części na lata 2024 i 2025. 6 maja 2025 roku TK ogłosił wyrok, w którym uznał, że obniżenie środków w budżecie m.in. dla Trybunału Konstytucyjnego i Krajowej Rady Sądownictwa jest niezgodne z Konstytucją. Minister Finansów nie uznał tego wyroku. Uzasadnił to uchwałą Sejmu z 6 marca 2024 roku dotyczącą „usunięcia skutków kryzysu konstytucyjnego lat 2015–2023 w kontekście działalności Trybunału Konstytucyjnego”.
Podsumowanie
Brak podpisu ustawy budżetowej przez prezydenta nie skutkuje rozpisaniem wcześniejszych wyborów. W przypadku skierowania ustawy do Trybunału Konstytucyjnego rząd może planować wydatki na podstawie projektu budżetu. Prezydent może ogłosić przedterminowe wybory jedynie ze względu na niedotrzymanie terminu 4 miesięcy na przedstawienie mu ustawy. Rząd Donalda Tuska zrobił to w odpowiednim czasie, dlatego przepis ten nie ma zastosowania.
Źródła
tvn24: Ustawa budżetowa na biurku prezydenta. „Dopuszczam każdą możliwość”
biznes.interia.pl: Nowy rząd może upaść przez ustawę budżetową? Ekspert tłumaczy
gazeta.pl: Karol Nawrocki może nie podpisać ustawy budżetowej. „Nie składa broni”. Co wtedy?
